Senator Zoran Jelić na 45. sjednici Odbora za ekonomiju, finansije i budžet povodom rasprave Predloga zakona o budžetu Crne Gore za 2025. godinu

Podgorica 16. decembar 2024.godine - Senator Zoran Jelić je učestvovao na 45. sjednici Odbora za ekonomiju, finansije i budžet povodom rasprave Predloga zakona o budžetu Crne Gore za 2025. godinu.

Tokom uvodnog izlaganja, senator Jelić je istakao da je, u kontekstu Predloga zakona o budžetu Crne Gore za 2025. godinu  uloga Državne revizorske institucije savjetodavna te da je budžet korektno sastavljen sa tehničkog aspekta.

Senator Jelić je saopštio da je prema rebalansu Budžeta za 2024.godinu budžetski deficit za novembar i decembar, odnosno za prva dva mjeseca sprovođenja reforme poreskog opterećenja na zarade, planiran na ukupno 130 miliona eura, što pokazuje razmjere sa kojim se Budžet Crne Gore suočava nakon smanjenja doprinosa za PIO  te da u ovom dijelu postoji rizik da se Budžetom za 2025. godinu prekrši Zakona o budžetu i fiskalnoj odgovornosti (ZBFO), kao i Smjernice makroekonomske i fiskalne politike za period od 2024. do 2027. godine.

„Naša analiza pokazuje deficit Budžeta za 2025.godinu u iznosu od 3,5 % u odnosu na BDP, a mastrihtski kriterijumi su 3% deficita, dok odnos duga i BDP-a prelaze granicu koja je propisana ovim kriterijumima od 60%. Dodatno, postoji rizik da se Predlogom zakona o budžetu za 2025.godinu u toku implementacije istog, prekrši  Zakon o budžetu i Zakon o budžetu i fiskalnoj odgovornosti, kao i limiti iz Smjernica makroekonomske i fiskalne politike koje su već usvojene“, istakao je Jelić.

On je posebno skrenuo pažnju na član 22 Zakona o budžetu i fiskalnoj odgovornosti koji propisuje da stopa rasta limita potrošnje za  tekući budžet i budžet državnih fondova mora biti manja od planirane stope realnog rasta BDP-a, dok stopa rasta limita potrošnje za kapitalni budžet i budžetsku rezervu ne može biti veća od stope nominalnog rasta BDP-a.

„Planirani rast BDP-a za 2025.godinu iznosi 4,8 %, dok rast limita potrošnje tekućeg budžeta u 2025. godini iznosi 7%, što znači povećanje od 1,4 milijarde na 1,5 milijardi eura. Naša preporuka je da se zadržimo u okviru mastrihtskih kriterijuma, imajući u vidu da je limit potrošnje tekućeg budžeta veći od rasta BDP-a za 2025.godinu, a sve u funkciji kako bi se očuvala makroekonomska stabilnost i smanjio rizik po javne finansije Države Crne Gore“, naglasio je Jelić.

Senator Jelić se u svom izlaganju osvrnuo i na prihodnu stranu Budžeta i tom prilikom kazao da se ista zasniva na optimističkim projekcijama, ukazujući na planirani rast prihoda od PDV-a i prihoda od akciza u odnosu na 2024.godinu. Stopa rasta BDP-a je, imajući u vidu neizvjesno međunarodno i domaće okruženje, optimistički definisana i ista u sebi sadrži više pretpostavki koji garantuju rast, kazao je senator Jelić. S tim u vezi, skrenuo je pažnju na preliminarne podatke koji ukazuju da je turistička privreda u 2024. godini zabilježila pad, kao i na uticaj potrošnje stranih državljana na tekuću potrošnju.

Senator je saopštio da je posebno analiziran kapitalni budžet  koji iznosi 3,5% BDP-a, odnosno oko 280 miliona, i s tim u vezi DRI skreće pažnju  na izvršenje kapitalnog budžeta koje mora biti mnogo veće u 2025. godini  nego što je to bilo u ovoj ili prethodnim godinama. Istakao je da u Budžetu za 2025. godinu moraju biti definisani jasni ciljevi i indikatori učinka, kao i obaveze za planirani projekat Velje brdo u cilju dobijanja kvalitetnih podataka za implementaciju projekta

Kada je riječ o planiranom zaduživanju, senator Jelić je kazao da je prepoznat potencijalni rizik zbog strukturnih promjena u budžetu koje se već dešavaju koje slabe prihodnu stranu, a povećavaju obavezne rashode, kao i rizik od refinansiranja javnog duga, prvenstveno zbog nivoa kamatnih stopa po kojima se treba refinansirati javni dug.  Istakao je da je neophodno da novo zaduženje bude manje od kamatnih stopa po kojima je nekad vršeno zaduživanje.

Senator Jelić je ukazao da nema optimizacije javne uprave, smanjenja neproduktivne potrošnje, već naprotiv da ona raste ističući da je neproduktivna potrošnja porasla u prosjeku 30%. On je takođe ukazao i  na potencijalni rizik koji se odnosi na tržište električne energije, te da su potrebni dodatni napori Vlade Crne Gore i Ministarstva finansija  da pomognu elektroenergetski sistem u 2025. godini zbog mogućeg deficita električne energije.  Kod pozicije  unapređenja konkurentnosti privrede u budžetu za 2025. godinu planirano je 3,8 miliona €, što je manje za 1,2 miliona u odnosu na ovogodišnji budžet, naglasivši da ovu poziciju ne bi trebalo umanjivati.

On se osvrnuo i na tržište radne snage gdje je na pozicijama Zavoda za zapošljavanje Crne Gore planirano za politiku aktivnih mjera zapošljavanja iznad 4 miliona € a za pasivnu politiku zapošljavanja oko 25 miliona €, te da ovaj odnos planiranih sredstava za aktivnu politiku zapošljavanja domaće radne snage treba povećati kako bi se stvorili uslovi za veće zapošljavanje građana Crne Gore koji se nalaze na evidenciji Zavoda, čime bi se smanjio pritisak na socijalne fondove.

Na kraju svog izlaganja, senator Jelić je uputio dva apela prema Ministarstvu finansija od kojih se jedan odnosi na stepen realizacije preporuka iz pojedinačnih revizija Državne revizorske institucije a tiče se prije svega  ekonomičnog, efikasnog i efektivnog trošenja državnog novca koji mora biti zaznovan na zakonskim rješenjima. On je istakao da je u Godišnjem izvještaju Državne revizorske institucije ukazano da pojedine potrošačke jedinice nepravilno troše novčana sredstva i time prave štetu Budžetu zbog čega bi trebalo posvetiti veću pažnju da se novac troši javno, transparentno i na zakonit način i istakao važnu uogu Ministarstva finansija i Skupštine u tom procesu.

Drugi apel se odnosi na smanjenje budžeta DRI za 2025. godinu na poziciji zarada u iznosu od 360.000,00€, u odnosu na predlog budžeta DRI koji je jednoglasno usvojen od strane Odbora za ekonomiju, finansije i budžet. Ovaj iznos se može korigovati amandmanskim djelovanjem odnosno sredstva vratiti Državnoj revizorskoj instituciji kako bi se ispunio Godišnji plan revizija za 2025. godinu. Državni revizori nisu prepoznati Zakonom o zaradama u javnom sektoru,  čiji koeficijent zarada je umanjen već sedam godina, zaključio je senator Jelić.